[б] ОРОН СУУЦ. Энэ гэр бүл уурын халаалттай, цахилгаанаар гэрэлтүүлдэг, хоол хийх хийн тоноглолтой, тохилог орон сууцанд амьдардаг. Түрээс нь сард ердөө 65 доллар. Харин хүн ам цөөнтэй жижиг хотод, эсвэл Нью Йорк хотын захын дүүрэгт яг ижил байр ердөө 20 доллараар олдоно.
Өглөөний цайны жагсаалтад орсон шарсан талх нь хэдхэн долларын үнэтэй цахилгаан тостерт шарсан байсан. Байрыг цахилгаанаар ажилладаг тоос сорогчоор цэвэрлэнэ. Гал тогоо болон угаалгын өрөөнд халуун, хүйтэн ус тогтмол ирнэ. Хоол хүнс нь цахилгаан хөргөгчинд хадгалагдана. Эхнэр нь үсээ ороож, хувцсаа угааж, индүүдэхдээ хананд залгаж ажилладаг хялбар цахилгаан хэрэгслүүд ашиглана. Харин нөхөр нь цахилгаан сахлын машинаар сахлаа хусна. Мөн дэлхийн өнцөг булан бүрээс 24 цагийн турш ямар ч үнэ төлбөргүйгээр зугаа цэнгэл үзэх боломжтой. Радиогоо асаахад л хангалттай.
Энэ байранд өөр олон тав тух бий ч дээрх жагсаалт нь Америкчууд бидний эдэлж буй эрх чөлөөний бодит жишээ болно. (Энэ нь улс төрийн ч, эдийн засгийн ч суртал ухуулга биш юм).
[в] ХУВЦАС. АНУ-ын аль ч хэсэгт, дундаж хэрэгцээтэй эмэгтэй жилд 200 доллараас доош зардлаар тав тухтай, цэвэрхэн хувцаслаж чадна. Эрэгтэйчүүд ч мөн адил энэ үнийн хүрээнд хувцаслаж болно.
Бид хүн амьдрах гурван үндсэн хэрэгцээ болох хоол, хувцас, орон сууцны талаар л дурдлаа. Гэвч дундаж Америк иргэн өдөрт наймаас илүүгүй цагийн хөдөлмөрийн үр дүнд эдгээрээс гадна олон боломж, давуу талуудыг эдэлдэг. Үүний нэг нь бол бага зардлаар хаашаа ч хэзээ ч явах боломжтой автомашины хэрэглээ юм.
Дундаж Америк иргэн нь дэлхийн аль ч улсад байдаггүй өмчийн эрхийн баталгаатай. Тэрээр илүүдэл мөнгөө банканд хадгалуулж, хэрвээ банк дампуурсан ч төрөөс нь баталгаажуулан нөхөн олговор олгоно гэдэгт итгэлтэй байж чадна. Хэрвээ Америк иргэн нэг муж улснаас нөгөө рүү зорчихыг хүсвэл түүнд пасспорт ч хэрэггүй, хэний ч зөвшөөрөл хэрэггүй. Хүссэн үедээ явж, хүссэн үедээ эргэж ирэх эрхтэй. Тэрээр хувийн машин, галт тэрэг, автобус, нисэх онгоц, эсвэл усан онгоцоор халаасныхаа боломжид нийцүүлэн зорчих сонголттой. Харин Герман, Орос, Итали болон бусад олон Европ, Ази тивийн зарим оронд ийм эрх чөлөөтэй, бага зардлаар зорчих боломж үгүй.
ЭДГЭЭР ХИШИГ БУЮУ ЭРХ ЧӨЛӨӨГ ХЭРХЭН БҮТЭЭСЭН ГЭЖ?
Улстөрчид сонгуулийн үеэр АНУ-ын эрх чөлөөг магтдаг ч, энэ "эрх чөлөөний" үндэс суурь нь юу болох талаар бараг хэзээ ч ярьдаггүй. Би харин ямар ч ашиг сонирхолгүй, гомдол тоочих, далд зорилгогүй учраас энэ үл үзэгдэх хүч–ний тухай, АНУ-д бусдаас илүү баялаг бүтээх боломж, эрх чөлөө, боловсрол, эрүүл мэнд, хөгжил дэвшлийн суурь болсон тэр “ЮМ”-ыг чин сэтгэлээсээ задлан тайлбарлаж чадна.
Би энэ үл үзэгдэх хүчний эх үүсвэрийг тайлбарлах эрхтэй. Учир нь сүүлийн 25 жилийн турш энэ хүчийг бий болгосон болон өнөөдөр ч хамгаалж, хадгалж буй олон хүнийг биечлэн мэднэ.
Энэ ид шидийн мэт хишиг түгээгч хүчний нэр бол КАПИТАЛ буюу ХӨРӨНГӨ юм!
Хөрөнгө гэдэг нь зүгээр л мөнгө биш. Энэ бол: Мөнгөний урсгалыг ухаалгаар ашиглах аргыг боловсруулдаг,
Олон нийтийн сайн сайхны төлөө, өөрсдөө ч ашиг хүртдэг интеллектуал, зохион байгуулалттай бүлэг хүмүүсийн нэгдэл юм.
Эдгээр бүлэгт:
- эрдэмтэд,
- багш нар,
- химичид,
- зохион бүтээгчид,
- бизнес шинжээчид,
- сурталчилгаа, маркетингийн мэргэжилтнүүд,
- тээвэр, нягтлан бодох бүртгэл, хууль, анагаах ухааны мэргэжилтнүүд орж ажилладаг.
Тэд:
- шинэ санаа, шинэ салбар нээж, туршиж, зам гаргаж,
- сургуулиуд, эмнэлгүүд, зам гүүр, сонин хэвлэл, соёл боловсролыг дэмжиж,
- төрийн ихэнх зардлыг санхүүжүүлж,
- нийгмийн хөгжилд шаардлагатай бүхий л нарийн ширийн зүйлийг хариуцдаг.
Хамгийн товчоор хэлбэл, капиталистууд бол орчин үеийн соёл иргэншлийн тархи юм. Учир нь бүх боловсрол, гэрэл гэгээ, хүний хөгжил дэвшлийн бүтцийн суурь тэднээс эхтэй.
Мөнгө ухаангүйгээр ашиглагдвал үргэлж аюултай. Харин зөв ашиглагдвал энэ нь соёл иргэншлийн хамгийн чухал хүчин зүйл болдог.
Өмнө нь дурдсан энгийн өглөөний цайг нэг хүнд 10 центийн үнээр, эсвэл ямар ч үнээр байсан ч зохион байгуулалттай хөрөнгө (капитал) байхгүйгээр Нью-Йорк дахь гэр бүлд хүргэх боломжгүй.
Машин техник, хөлөг онгоц, төмөр зам, тэдгээрийг ажиллуулдаг мянга мянган мэргэжилтэй ажилчдыг гаргаж, уялдаа холбоотой ажиллуулахын тулд капитал зайлшгүй шаардлагатай.
Төсөөлөөд үз дээ...
Хэрвээ та капиталаас тусламж авалгүйгээр Нью-Йорк дахь гэр бүлд энэ өглөөний цайг хүргэх даалгавартай боллоо гэж төсөөл. Ямар байх бол?
Цай хүргэхийн тулд та Хятад эсвэл Энэтхэг рүү явах хэрэгтэй болно. Харин та усанд сайн сэлэгч биш л бол, тийшээ сэлээд буцаж ирэхэд нэлээд ядарсан байх нь гарцаагүй.
Мөнгө байхгүй бол далайг сэлээд гарсан ч, цайгаа ч авч чадахгүй шүү дээ!
Сахар хүргэхийн тулд та дахин нэг удаа далайг гатлан Куба руу, эсвэл Юта мужийн чихрийн манжин тариалангийн бүс рүү алхах хэрэг гарна. Гэвч: Сахар ургуулах, боловсруулах, тээвэрлэхэд хөрөнгө, багийн ажил, тоног төхөөрөмж хэрэгтэй.
Та энэ бүхнийг ганцаараа хийж чадахгүй.
Өндөг л лав ойролцоох Нью-Йоркийн хотоос олдох байж мэднэ. Гэвч жимсний шүүс хүргэхийн тулд та Флорида руу урт аянд гарах хэрэгтэй.
Улаан буудайн талх хүргэхийн тулд Канзас эсвэл бусад буудайн бүс рүү алхана. Улаан буудайн хольц бүхий өглөөний цайны бүтээгдэхүүн бол зохион байгуулалттай үйлдвэр, мэргэжилтэй ажилтнууд, хөрөнгө байхгүй л бол огт үйлдвэрлэгдэхгүй.
Амрахаараа та Өмнөд Америк руу дахин нэг сэлэлт хийгээд гадил жимс авчирч болно. Дараа нь ойролцоох сүүний аж ахуй руу алхаж, цөцгийн тос, сүү, зөөхий авна...
Ингээд Нью-Йорк дахь гэр бүл өглөөний цайгаа зооглоход бэлэн болно. Харин та хоёр зоосоо аваад хөдөлмөрийнхөө үр шимийг хүртэж болно доо!
Хачирхалтай ч юм шиг сонсогдож байна уу? Гэхдээ капиталист тогтолцоо байхгүй бол Нью-Йоркийн төвд энгийн өглөөний цай хүргэх цорын ганц боломжит арга нь яг дээр өгүүлсэн шиг л байх байсан.
Тэрхүү энгийн өглөөний цайг хүргэхэд хэрэглэгддэг төмөр зам, уурын усан онгоц зэргийг барьж, ашиглахад шаардагдах мөнгөний хэмжээ нь төсөөлшгүй их — хэдэн сая сая доллар. Дээр нь тэдгээрийг жолоодож, ажиллуулах мэргэшсэн ажилчдын армийг нэмэх хэрэгтэй.
Гэхдээ тээвэр бол Америкийн капиталист нийгмийн орчин үеийн соёл иргэншлийн зөвхөн нэг хэсэг юм. Ямар нэг зүйлийг тээвэрлэхээсээ өмнө түүнийг тарьж ургуулах, үйлдвэрлэх, зах зээлд гаргах хэрэгтэй. Үүнд л дахин хэдэн сая долларын тоног төхөөрөмж, машин механизм, сав баглаа боодол, борлуулалт, ажилчдын цалин шаардагдана.
Усан онгоц, галт тэрэг гэнэт газраас ургаад, өөрсдөө ажиллаж эхэлдэггүй. Тэдгээр нь соёл иргэншлийн шаардлагад хариу болгон төсөөлөл, итгэл, урам зориг, шийдэмгий байдал, шаргуу хөдөлмөр бүхий хүмүүсийн хүчин чармайлтаар бий болдог. Энэ хүмүүсийг бид капиталистууд гэж нэрлэдэг.
Тэдний зорилго бол бүтээх, барих, зорьсон зүйлээ хэрэгжүүлэх, хүмүүст хэрэгтэй үйлчилгээг хүргэх, ашиг олох, баялаг хуримтлуулах явдал юм. Тэдний хүргэж буй үйлчилгээ байгаагүй бол соёл иргэншил ч оршихгүй байх байсан тул энэ бүхнийг хийж бүтээснийхээ төлөө их хэмжээний баялаг хүртэх боломжийг тэд өөрсдөө бий болгодог.
Хялбар ойлгоход тус болох үүднээс нэг зүйлийг нэмье. Эдгээр капиталистууд бол бидний заримдаа гудамжинд савангийн хайрцаг дээрээс үг хэлж буй хэт үзэлтнүүдийн шүүмжилдэг хүмүүс юм. “Хамгийн аюултай давхарга”, эсвэл “Уолл Стритийнхөн” гэж нэрлэдэг хүмүүс ч мөн эдгээр л капиталистууд билээ.
Энэ хэсэгт би ямар нэг бүлэг хүмүүсийг өмөөрөх ч, эсэргүүцэх, эдийн засгийн аль нэг тогтолцоог өмгөөлөх гэсэнгүй. Мөн “хахуульд автсан үйлдвэрчний эвлэлийн дарга” гэхдээ хамтын хэлэлцээрийг буруутгах гэсэн ч биш, бүх капиталистуудыг цагаан гартан гэж сурталчлах ч гэсэнгүй.
Энэ номын зорилго — намайг 25 гаруй жил үнэнчээр зориулсан зорилго — бол хүссэн хэн бүхэнд өөрийн хүссэн хэмжээнд баялаг хуримтлуулах хялбар, найдвартай философийг хүргэх явдал юм.
Энд би капиталист тогтолцооны эдийн засгийн давуу талыг хоёр зорилгын үүднээс авч үзсэн. Үүнд:
1. Баялаг хүсэгч хүн бүр амжилт олохын тулд зах зээлд хүрэх бүх гарцыг удирдаж буй энэ системийг ойлгож, түүнд зохицох хэрэгтэй болохыг харуулах
2. Зарим улс төрч, олон нийтийг төөрөгдүүлдэг хүмүүсийн капиталист тогтолцоог хор хөнөөлтэй юм шиг дүрсэлдэгтэй эсрэг талаас нь, үнэн дүр зурагтай нь танилцуулах.
Энэ бол капиталист улс. Энэхүү улс орон капиталын хүчээр хөгжсөн бөгөөд бид эрх чөлөө, боломжийг эдлэх эрхээ нэхдэг бол — бас энэ газарт баялаг хуримтлуулахыг хүсдэг бол — мэдэж байх ёстой нэг зүйлс:
Хэрвээ зохион байгуулалттай капитал байгаагүй бол бид эдгээр эрх чөлөө, боломж, баялаг аль нь ч байхгүй байх байсан юм.
Сүүлийн хорин гаруй жилийн турш радикал үзэлтнүүд, өөрсдийн эрх ашгийг хөөсөн улс төрчид, мэхлэгчид, авлигалд идэгдсэн үйлдвэрчний эвлэлийн удирдлагууд, заримдаа бүр зарим шашны төлөөлөгчид хүртэл "Уолл Стрит", "Мөнгөний наймаачид", "Том бизнес" рүү довтлон буруутгах нь моод болсон.
Энэ үйл явц бизнесийн уналтын үед туйлдаа хүрч, төрийн өндөр албан тушаалтнууд хүртэл хямдхан улс төрчид, үйлдвэрчний эвлэлийн удирдлагуудтай нийлэн, дэлхийн хамгийн баян орон болсон Аж Үйлдвэрийн Америкийг бүтээгч системийг хорлохыг эрмэлзэж байлаа.
Энэ өргөн цар хүрээтэй, зохион байгуулалттай довтолгоо нь АНУ-ын түүхэн дэх хамгийн хүнд хямралыг улам урт удаан, хор хөнөөлтэй болгож, сая сая хүнийг ажилгүй болгосон. Яагаад гэвэл тэр ажлууд нь аж үйлдвэр ба капиталист тогтолцооны салшгүй хэсэг байсан.
Энэ "зохион байгуулалттай" дайралтад зарим хувиа хичээсэн үйлдвэрчний эвлэлийн удирдагчид оролцож, улс төрчдөд санал авч өгнө гэж амалсны төлөө тэднээс аж үйлдвэрээс хүчээр баялаг булааж авах хууль гаргахыг шаардаж байв. Үүний оронд тэд "ажлын хөлсөндөө тохирсон хөдөлмөр эрхлэх" ёстой байлаа.
Өнөөдөр ч Америк даяар сая сая хүмүүс энэ өгөхгүйгээр авахыг хүсдэг түгээмэл "зугаанд" оролцсоор л байна. Зарим нь үйлдвэрчний эвлэлд нэгдэж, илүү их цалин, илүү бага цаг шаардаж байна. Зарим нь бүр ажил хийх гэж ч оролддоггүй — төрөөс тэтгэмж шаардаж байна.
Тэдний эрх чөлөөний ойлголт Нью-Йорк хотод болсон нэгэн үйл явдлаар тод харагдсан. Тэнд "тэтгэмжийн мөнгө авч байгаа" бүлэг хүмүүс өглөө 7:30-д шуудан тэтгэмж хүргэж сэрээсэнд хилэгнэж, мөнгөний хүргэлтийг 10 цаг болгохыг шаардсан юм.
Хэрвээ та дараах ойлголттой бол:
- Хүмүүс бүлэглэн нэгдэж, бага хөдөлмөрөөр их мөнгө шаардаж болно гэж боддог бол,
- Төрөөс мөнгө авна гэдэгтээ итгэлтэй ч, түүнийг эрт сэрэхгүйгээр авах ёстой гэж үздэг бол,
- Улс төрчдөд саналаа өгч, тэднээр дамжуулан төрийн санг цөлмөх хуулийг батлуулах боломжтой гэж үздэг бол —
Та энэ итгэлдээ итгэлтэй байж болно. Тэгэхэд тань хэн ч саад болохгүй. Учир нь энэ бол эрх чөлөөт улс, хүн өөрийнхөөрөө сэтгэх эрхтэй, бараг хэн ч багахан хичээлээр амьдарч болдог, зарим нь бүр ажил хийхгүйгээр ч сайн амьдарч болдог газар юм.
Гэхдээ та энэ “эрх чөлөөний” тухай бүрэн үнэнийг мэдэх хэрэгтэй. Тийм ээ, энэ эрх чөлөө агуу. Энэ нь олон боломж олгодог. Гэвч...
👉 Энэ нь баялгийг хичээл зүтгэлгүйгээр хэзээ ч авчирч чадахгүй.
Баялаг хуримтлуулах цорын ганц найдвартай бөгөөд хууль ёсны арга бол — хэрэгтэй, үр өгөөжтэй үйлчилгээг үзүүлэх явдал юм.
Хүмүүс зөвхөн олон хүнтэйгээрээ, эсвэл ямар ч үнэ цэнэ өгөхгүйгээр хууль ёсоор баяждаг ямар ч систем бүтээгдэж байгаагүй.
Энэ бол эдийн засгийн хууль хэмээх зарчим бөгөөд энэ нь зүгээр нэг онол биш. Энэ бол хүн бүрийн хувьд үйлчилдэг гүн гүнзгий хууль юм. Хэн ч зөрчиж чадахгүй.
Энэ хуулийн нэрийг сайн тогтоож аваарай — энэ нь бүх улс төрч, намуудаас, бүх үйлдвэрчний эвлэлээс илүү хүчтэй. Энэ хуулийг гуйвуулах, нөлөөлөх, хахуульдах боломжгүй. Аливаа мэргэжлийн өөрийгөө удирдагч гэж тунхаглагч, эсвэл мэхлэгч этгээдүүд ч энэ хуулийг аргалах боломжгүй.
Түүнчлэн, энэ хууль бүхнийг хардаг нүдтэй, төгс бүртгэлийн системтэй — хүн бүрийн өгсөн ба авсан бүхнийг хянаж, бүртгэж байдаг.
Өгөлгүйгээр авах гэж оролдсон том, жижиг бүх хүнтэй эрт орой хэзээ нэгэн цагт тооцоо бодох болно.
“Уолл Стрит”, “Том бизнес”, “Дээрэмчин капиталистууд” гэх мэтээр нэрлэдэг Америкийн эрх чөлөөг бий болгосон систем бол яг энэ эдийн засгийн хуулийг ойлгож, хүндэтгэж, дасан зохицсон хүмүүсийн бүлэг юм. Тэдний амжилт, оршин тогтнол нь энэ хуулийг дээдлэхээс хамаардаг.
Америкт амьдарч буй ихэнх хүмүүс энэ орныг, капиталист тогтолцоог нь, эрх чөлөөг нь таашаадаг. Харин зарим хүн энэ орныг, системийг таашаадаггүй бололтой — гэвч энэ бол тэдний л эрх. Хэрвээ тэд энэ орныг, капитализмыг, боломжийг таалагдахгүй байна гэж үзэж байвал…
👉 Тэд энэхүү улсаас явах бүрэн эрхтэй. Германи, Орос, Итали гэх мэт орнууд бий — тэнд очоод эрх чөлөө, баялаг хэрхэн олж болдогийг туршаад үзэж болно, ганцхан болзол нь: та хэт их шалгуур тавихгүй байх хэрэгтэй.
Америк бол эрх чөлөө, баялаг хуримтлуулах бүх боломжийг шударга хүн бүрт олгодог орон юм. Ан агнахаар явж байгаа бол ан ихтэй газрыг сонгодог, баялаг эрж байгаа бол ч бас ийм л логик үйлчилнэ.
Хэрвээ баялаг эрэлхийлж байгаа бол, дараах зүйлийг бүү алгас:
Америк бол эмэгтэйчүүд нь жил бүр 200 сая доллараас илүүг зөвхөн уруулын будаг, хацар өнгөлөгч, гоо сайхны хэрэгсэлд зарцуулдаг улс юм. Эрх чөлөөгөө илэрхийлэх мэндчилгээний карт худалдаж авахад иргэд нь жил бүр 50 сая доллараас илүүг зарцуулдаг улсыг унагаах талаар бодохоос өмнө хоёр удаа бод.
Хэрвээ мөнгөөр баян болохыг хүсч байвал, жилийн хэдэн зуун сая доллар нь тамхинд зарцуулагддаг Америкийг анхаарч үз — энэ зах зээлийн ихэнх орлого нь зөвхөн дөрвөн том компанид очдог.
Кино үзэхэд америкчууд жил бүр 15 сая доллараас илүүг, архи, мансууруулах бодис, "зөөлөн" ундаа, хөнгөн хошигнол дунд өнгөрөөсөн мөчүүдэд хэдэн арван саяыг ч нэмээд зарцуулдаг. Хөл бөмбөг, бейсбол, тулааны тэмцээнүүдийг үзэхийн тулд сая сая доллар зарцуулдаг энэ орноос гарах гэж бүү яар.
Бохь зажлахад жилд сая доллар, сахлын хутганы ирэнд бас сая доллар зарцуулдаг хүмүүстэй улсыг бүү орхи.
Энэ бүхэн бол зөвхөн тансаг хэрэглээний жижигхэн хэсэг. Гэвч эдгээр бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх, тээвэрлэх, борлуулах явц нь:
👉 Олон сая эрэгтэй, эмэгтэйчүүдэд байнгын ажлын байр,
👉 Тэдний цалин хөлсөнд сард олон сая доллар зарцуулагдаж,
👉 Энэ бүх мөнгө нь тансаг болон өдөр тутмын хэрэглээнд дахин эргэлтэд орж байдаг.
Хамгийн чухал нь: Энэ бараа, үйлчилгээний ард асар их баялаг хуримтлуулах боломж нуугдаж байна. Америкийн эрх чөлөө яг энд чиний талд зогсож байна. Хэн ч эдгээр бизнесүүдийн алинд ч нэгдэж, оролцох боломжтой. Хэрэв танд онцгой авьяас, боловсрол, туршлага байгаа бол — 👉 их хэмжээний баялаг хуримтлуулж чадна.
Хэрэв арай аз багатай бол — 👉 бага хэмжээний баялаг хуримтлуулах боломж нээлттэй.
Хүн бүр багахан хөдөлмөрийн хариуд амьдралаа залгуулах орлоготой байж чадна.
Тиймээс! Эрх чөлөөтэй, боломж дүүрэн энэ оронд — таны зам нээлттэй байна.
БОЛОМЖ таны өмнө бүхнээ дэлгэн тавьжээ.
Алхаад урагш гар, өөрийн хүссэнээ сонго, төлөвлөгөөгөө боловсруул, тэр төлөвлөгөөгөө хэрэгжүүл, тэгээд тэвчээртэйгээр тууштай урагшил.
"Капиталист Америк" үлдсэнийг нь хийх болно.
Та дараах зүйлд итгэж болно: Капиталист Америк хүн бүрт ХЭРЭГТЭЙ ҮЙЛЧИЛГЭЭ үзүүлж, Үүнийхээ үнэлэмжтэй дүйцэх баялгийг хуримтлуулах боломжийг баталгаажуулдаг.
Энэ систем хэнийг ч энэ эрхээс нь хасдаггүй, гэхдээ “өгөлгүйгээр авах” амлалтыг өгөх боломжгүй.
Учир нь энэ систем өөрөө ЭДИЙН ЗАСГИЙН ХУУЛИАР хатуу хянагддаг бөгөөд өгөхгүйгээр авах явдлыг хүлээн зөвшөөрдөггүй, удаан тэсвэрлэдэг ч үгүй. Эдийн засгийн энэ хууль бол Байгаль эхийн тогтоосон хууль юм! Үүнийг зөрчигсөд хандах дээд шүүх гэж үгүй.
Энэ хууль нь: Зөрчсөн хүнд шийтгэл, Сахисан хүнд шагналыг ямар ч хүний оролцоогүйгээр, шууд өгдөг. Энэ бол цацраг оддын хөдөлгөөнийг захирдаг тогтолцооны нэгэн адил өөрчлөгдөшгүй хууль юм.
Харин хүн энэ хуульд нийцэхээс татгалзаж болох уу? Мэдээж! Энэ бол эрх чөлөөтэй улс. Хүн бүр: Эдийн засгийн хуулийг үл тоох эрхтэйгээр төрдөг.
Тэгвэл дараа нь юу болдог вэ? Яг тэр дороо юу ч болохгүй. Гэхдээ олон хүн нэгдэж, энэ хуулийг үл тоон хүчээр хүссэнээ авахыг оролдвол…
👉 ДАРАНГУЙЛАГЧ гарч ирдэг!
👉 Тэр нь зохион байгуулалттай буудлагын анги,
👉 пулемётын гал, цэрэг цагдаатай хамт ирдэг.
Одоогоор бид Америкт тэр үе шатанд хараахан очоогүй байна. Гэвч ийм тогтолцоо хэрхэн ажилладаг тухай хангалттай сонссон.
Хувь хүний хувьд ийм аймшигт бодит байдлыг туулалгүй өнгөрөх азтай байх болтугай. Харин бид:
- Үг хэлэх эрх чөлөөтэй,
- Үйлдэл хийх эрх чөлөөтэй,
- Хэрэгтэй үйлчилгээ үзүүлж, түүндээ тохирсон баялгийг авах эрхтэй
ЭНЭ ЭРХ ЧӨЛӨӨТ НИЙГЭМД амьдрахыг сонгоё!
Төрийн албан тушаалтнууд сонгуулийн санал авахын тулд олон нийтээс татварын мөнгийг “дээрэмдэх” эрх олгож буй практик нь заримдаа сонгуульд ялалт авчирдаг байж болох ч — өдөр шөнө солигддогын адилаар, энэ бүхний хариу төлөөс заавал ирдэг.
Хууль бусаар ашигласан төгрөг бүрийг, хуримтлагдсан хүүтэй нь хамт эргүүлэн төлөх өдөр ирдэг. Хэрэв уг мөнгийг завшсан этгээдүүд төлөхгүй бол, ачааллыг тэдний үр хүүхдүүд, ачааны хүндийг тэдний үр удам, гучин дөрөв дэх үе хүртэл үүрч таарна. Үүнийг тойрох ямар ч арга байхгүй.
Хүмүүс заримдаа бүлэглэн нэгдэж: Цалингаа нэмүүлэх, Ажлын цагаа багасгуулах гэж оролддог.
Гэвч үүнд хязгаар гэж бий. Тэр нь яг ЭДИЙН ЗАСГИЙН ХУУЛЬ орж ирэх цэг юм. Тэр үед шериф (хууль) ирж, ажил олгогч ч, ажилчин ч хохирогч нь болдог.
1929–1935 оны хооронд, 6 жилийн турш Америкийн ард түмэн — баян, ядуу гэлтгүй — Эдийн засгийн хууль шерифт бүх үйлдвэр, бизнес, банкнуудаа хураалгах шахсан.
Энэ бол сайхан дүр зураг байгаагүй! Ард түмний сэтгэлийн хөөрөл, ухаан бодлоо орхиж, “өгөлгүйгээр авахыг” оролдсон тэр зан нь
ямар их сүйрэл дагуулсныг бид харсан.
Бид тэр айдсаар дүүрэн, итгэл дор гишиглэгдсэн зургаан жилийг туулсан хүмүүс энэ хуулийн хатуу, өршөөлгүй хариуг мартахгүй.
Баян, ядуу, хөгшин, залуу — хэн ч өршөөгдөөгүй. Бид дахин тийм амьдрал руу эргэж очихыг хэзээ ч хүсэхгүй.
Энэ дүгнэлтүүд бол түр хугацааны ажиглалтаас урган гарсан зүйл биш. Эд бол: Америкийн хамгийн амжилттай хүмүүс,
Хамгийн амжилтгүй хүмүүс дээр арван таван жилийн туршид хийгдсэн нарийн шинжилгээний дүн юм.
Орчуулсан: Др. Чагнаадоржийн Оюунцэнд